در روزهایی که سایه بحران بسیاری از فعالیتهای اجتماعی را به حاشیه میراند، برخی نهادهای مدنی مسیر دیگری را در پیش گرفتهاند؛ مسیری که بر حفظ ثبات خانواده و جلوگیری از فرسایش روانی جامعه تکیه دارد. تجربه مؤسسه “هنگام ازدواج” بهارنکو در استانهای فارس و آذربایجان غربی نشان میدهد بخشهایی از چرخه آموزش و خدمات خانواده حتی در شرایط جنگی نیز میتوانند فعال بمانند و نقشی پنهان اما مؤثر در تابآوری اجتماعی ایفا کنند.
آموزش در سایه بحران
این مؤسسه که سالها در حوزه آموزشهای پیش از ازدواج فعالیت داشته، با آغاز بحران اخیر با آزمونی متفاوت روبهرو شد؛ آزمونی که تنها بر توانایی انتقال محتوا یا مدیریت کلاسها استوار نبود، بلکه نیازمند سازگاری سریع با شرایط روانی و اجتماعی جامعه بود. حمید مقامی، مدیرعامل این مجموعه، معتقد است: در دورههای جنگی، خانوادهها بیش از گذشته به امنیت روانی نیاز دارند و هر وقفه در آموزش یا مشاوره میتواند فشارهای روحی را تشدید کند.
۱۰ هزار خدمت برای حفظ ثبات خانواده
به گفته او، همزمان با شروع بحران، استراتژی مؤسسه به سرعت تغییر کرد و کلاسهای آموزشی به بسترهای مجازی منتقل شد تا زوجین در میانه تلاطمهای اجتماعی از مسیر آمادگی برای زندگی مشترک جدا نشوند. دادههای رسمی ارائهشده از سوی این مؤسسه نشان میدهد ۳ هزار و ۵۰۰ متقاضی ازدواج توانستهاند دورههای آموزشی خود را بهصورت مجازی کامل کنند و در همین دوره ۶ هزار و ۵۰۰ مشاوره حضوری نیز ارائه شده است؛ آماری که در مجموع بیش از ۱۰ هزار خدمت تخصصی را در بر میگیرد و از تلاشی مستمر برای حفظ انسجام خانواده حکایت دارد.
پایداری نرم در میدان خانواده
این آمار، فراتر از ثبت عملکرد یک مؤسسه، نشانهای است از رفتاری که تحلیلگران اجتماعی آن را پایداری نرم مینامند؛ یعنی استمرار خدمات در حوزههایی که بهطور مستقیم با سلامت روان و انسجام خانواده مرتبطاند. مقامی با اشاره به این موضوع میگوید: هدف ما این بود که استرس ناشی از بحران، بر تصمیمات حیاتی جوانان سایه نیندازد.
او توضیح میدهد که فعالسازی گروههای جهادی برای ارائه مشاورههای رایگان، بخش مهمی از نقشه راه مؤسسه برای کاهش فشار روانی خانوادهها و جلوگیری از انباشته شدن آسیبهای اجتماعی در آینده بوده است.
به باور این مجموعه، دسترسی به خدمات مشاورهای در دوران بحران میتواند نقش ضربهگیر را برای جامعه ایفا کند؛ زیرا فشارهای روانی اگر در لحظه مدیریت نشوند، در دورههای بعدی به شکل آسیبهای رفتاری، خانوادگی یا اجتماعی بروز میکنند. از همین رو، خدمات رایگان گروههای جهادی که در نمایندگیهای مختلف مؤسسه فعال شدهاند، به یکی از بازوهای حمایتی مؤثر برای خانوادههایی تبدیل شده که روزهای پراضطرابی را تجربه میکنند.
تابآوری اجتماعی در مقیاس کوچک
بدین ترتیب، عملکرد بهارنکو در این دوره را میتوان نمونهای از تلاش برای زنده نگهداشتن جریان آموزش و مشاوره در میانه بحران دانست؛ تلاشی که نشان میدهد حتی در سختترین شرایط نیز میتوان مسیرهایی برای تقویت امید، افزایش تابآوری و حفظ ثبات خانواده یافت.
